scorecardresearch.com Üçüncü kişi... Kitap Yazısı ve Makale Yorumları Radikal Kitap'ta!

Üçüncü kişi...

Efsanevi kitap Rilke’nin ‘Malte Laurids Brigge’nin Notları’, hayatını Alman edebiyatına adamış Gürsel Aytaç’ın tasarruf ve dokunuşları ile bir kere daha ışıyor.

23.12.2016 05:00

Üçüncü kişi...Rainer Maria Rilke

O, şair, bir kere konuşmaya başladığında, özne olduğunda tam da kendisine, eşyaya, zamana ve geçmiş ve geleceğin elbisesini giyindiğinde, dağa baktığında, sessizliği dinleyip de görmeyi öğrenmeye başladığında, insana bakıp korktuğunda, çehreler gördüğünde insanın yüzünde, ölüm taşıyan, ölüm yeşerten çehreler fark ettiğinde, yetmedi korkuyu duyup da ‘korkuyorum’ dediğinde ne olur? O şair, Rilke gibi ve onun soyundan gelenlerden birisi olduğunda hele ne olur?
Efsanevi kitap işte bir kez daha Türkçede. Necatigil’in o unutulmaz çevirisiyle göz kırparak giren Rilke’nin ‘Malte Laurids Brigge’nin Notları’, hayatını Alman Edebiyatına adamış Gürsel Aytaç’ın tasarruf ve dokunuşları ile bir kere daha ışıyor. Ve o ilk cümle işte: “Demek insanlar buraya yaşamak için geliyorlar; doğrusu, ben burada ölünür diye düşünürdüm.” Şimdi yorum ve hayal gücümüzü kanatlandırıp ‘burayı’ sonuna kadar yorup düşünelim. Çırılçıplak, somut zaman mıdır ‘burası’? Yoksa, sanatın ve edebiyatın ve elbette şiirin yurdu mu? İnsanı bir yitik özne olarak ruhunu dolduran boşluklarla beslenen yurt mu? Bir kez bunu sorduktan sonra cevaba ihtiyaç yoktur artık.
İşte o, 28 yaşındaki M. L. Brigge, “Yirmi sekizindeyim ve neredeyse hiçbir şey olmadı” diyerek konuşmaya, ne konuşması yazmaya koyulmakta, “Gülünç, ben burada küçük odamda oturuyorum, yirmi sekizine basmış ve kimsenin haberdar olmadığı Brigge!” Öyle mi? Hayır çünkü o muazzam soruları sıralamaya ve o ölümsüz cümleleri kurmaya başlıyorsa hayır, bir hiçlikten değil, bilişin özünden süzülen mutlak bilinçten geldiği için de hayır. Mümkün mü diye sormuş ve düşünmüştür artık. İnsanın, sanatçı bireyin, şairin mümkün mü sorusunun eşliğinde aslında nereye kadar yükseldiğini gösterir bu yolla Rilke.
İlhan Berk, Rilke’den mülhem ‘şair hayallerini değil yaşantılarını yazar’ derdi sıklıkla. Şairin yaşam ve duyuş deneyiminin, araştırma ve merak enerjisinin önemine vurgu yapardı. “Çünkü dizeler, birçoklarının dediği gibi, duygular değildir (bunlara insan yeterince erken yaşta sahiptir), dizeler deneyimlerdir.” Rilke’nin cümlesini böyle vermiş G. Aytaç. Önemli olan bu cümlenin devamıdır. Rilke, öylesine gerekçeler ve sebepler sıralar ki insanın hem başı döner hem de heyecanlanır. İşte, sessizlik öğreniyorum demesi bundandır. Görmeyi görüyorum, görmeyi öğreniyorum demesi de bundan. Korkması da öyle. “Ölümü zırhlarının altında bir esir gibi taşıyan adamlar” görecektir artık şair. Sonra da yine o çok yönlü yoruma açık üçüncü kişi meselesine değinecektir. “Ben bir taklitçi ya da deli miydim ki, birbirine güçlük çıkaran iki insanın kaderini anlatmak için üçüncü kişiye ihtiyaç duydum.” Onu, üçüncü kişiyi ‘en derin sırlarından insanların dikkatini uzaklaştırmaya çalışan tabiatın vesilesi’ görecektir şair. Eliot’ın “Kimdir o hep yanında yürüyen üçüncü kişi” dediği kişi midir ayrıca, düşünmeli.
Hangi türe daha yakın bugün Brigge’nin notları. Roman sayılıyor. Ama bir günlük, poetika kitabı, düşünce eseri de aynı zamanda. Peki şiir, ya şiir? Bu yakıştırma zorlama olsa da Rilke’nin şiir kökleriyle karşılaşırız sıkça. “Ve hiç kimseniz , hiçbir şeyiniz yok, dünyayı dolaşıyorsunuzdur ve bir bavul ve bir kitap sandığıyla ve aslında meraksız. Bu nasıl bir hayattır aslında: Evsiz, miras eşyasız, köpeksiz! En azından hatıraları olsaydı insanın. Ama kimin var ki? Çocukluk olsaydı, o sanki gömülmüş. Belki de bütün bunlara ulaşabilmek için yaşlanmış olmak gerekiyor.” Siz de Rilke’yi görmediniz mi burada? Şairi...

MALTE LAURIDS BRIGGE’NİN NOTLARI
Rainer Maria Rilke
Çeviren: Gürsel Aytaç
İletişim Yayınları, 2016
180 sayfa, 17 TL.

YORUM YAZ

Yorumunuzu girmek için sisteme giriş yapmalısınız.
Eğer üye değilseniz üye olunuz.

H.P. Lovecraft testi

H.P. Lovecraft testi

İyi ki doğdun Lovecraft

Korkunun efendisi, fantastik edebiyat ve bilim kurgunun atası Howard Phillips Lovecraft, tam 125 yıl önce bugün doğdu. Kara düşlerin görünmez kitabını yazan ustayı bir testle hatırlayalım istedik. Testi tamamladığınızda ustaya ne mesafede olduğunuzu anlayacaksınız.

TESTE BAŞLA

ÖDÜLLÜ SORU

Soruyu doğru cevaplayan 20 kişiye Christopher Andersen'in “Mick Jagger: Vahşi Yaşamın Ortasında Bir Çılgın Dâhi” kitabını hediye ediyoruz.

'Soruyu doğru cevaplayan 20 kişiye Christopher Andersen'in “Mick Jagger: Vahşi Yaşamın Ortasında Bir Çılgın Dâhi” kitabını hediye ediyoruz.'

“Eğer ben hayatımın gerçekten neye benzediğini yazsaydım, doğrudan ve peşin peşin, insanlar kaçacak delik ararlardı.” 

Ünlü biyografici Christopher Andersen'in kaleme aldığı Mick Jagger: Vahşi Yaşamın Ortasında Bir Çılgın Dâhi işte Jagger'ın bu sözleriyle başlıyor. Hak vermemek elde değil. Zira Rolling Stones 60'larda Beatles ile aynı zamanda müzik sahnesine çıktığında yolunu çizmişti: Beatles ne kadar temiz yüzlü, efendi ve sevimliyse Rolling Stones da bir o kadar sivri dilli, asi, kaba, baştan çıkarıcı ve provokatifti. Rock'n'roll'un kötü çocukları Mick Jagger, Keith Richards, Brian Jones, Charlie Watts ve Ron Wood'un tutkulu ve ateşli müziğinin, uzun soluklu dinamik birlikteliğinin temelinde de bu ilkel ve vahşi enerji yatıyordu. 53 yılı deviren Rolling Stones'un bu baştan çıkarıcı enerjisinde en büyük pay sahibi şüphesiz Mick Jagger'dı.

Daha önce pek çok ünlünün biyografisini kaleme almış olan Christopher Andersen, Mick Jagger: Vahşi Yaşamın Ortasında Bir Çılgın Dâhi kitabında Jagger'in 1943'te Londra'nın kenar mahallelerinden Dartford'da orta sınıf bir ailenin iyi huylu, zeki, çalışkan ve ilgi odağı olmayı seven oğlundan ateşli, seksi ve isyankâr bir şeytana, karizmatik rock tanrısına evrilişini, küçücük bir bekâr evindeki sefil yaşantıdan Jackie Onasis ve Prenses Margaret gibi isimlerle kanka olduğu sosyetik hayata geçişini gözler önüne seriyor. Kibirli, bencil, ele avuca sığmaz bir rock yıldızı olarak Jagger'ın seks, uyuşturucu, rock'n roll, şöhret, para ve aşırılıklarla dolu zevküsefa içerisindeki hayatını iliklerine kadar nasıl yaşadığını, detaylarını sakınmadan anlatıyor; doğrudan ve peşin peşin!


The Rolling Stones hangi yıl kurulmuştur?

  • 1960
  • 1961
  • 1962
  • 1963

ÇOK OKUNANLAR