scorecardresearch.com Değişim çağında Çin’de büyümek Kitap Yazısı ve Makale Yorumları Radikal Kitap'ta!

Değişim çağında Çin’de büyümek

Mo Yan tarihin sadece siyasal olaylara bağlı olarak anlatılmayacağını, kırsal ortamda büyüyen alt sınıftan bir köylünün hikâyesinin de bir ülkenin tarihi olabileceğini Değişim'de gösteriyor.

11.03.2016 00:25

Değişim çağında Çin’de büyümek

İnsan düşünmeden edemiyor: 1950’li yıllarda doğmuş insanlar kadar, toplumsal, kültürel ve siyasi değişimleri bu denli hızlı yaşamış başka kuşaklar olmuş mudur? 20. yüzyılın ikinci yarısı baş döndürücü bir ivmeyle hızlanan değişimler çağı oldu.

1955 doğumlu Çinli yazar Mo Yan bu değişimler çağını kendi köşesinden, küçük bir öykü ile anlatıyor. Aslında yazardan istenen (eseri Hintli yayımcısı Naveen Kishore sipariş ediyor) ülkesindeki toplumsal değişimleri anlatacağı bir eser yazması, bunun yerine Mo Yan tarihin sadece siyasal olaylara bağlı olarak anlatılmayacağını, kırsal ortamda büyüyen alt sınıftan bir köylünün hikâyesinin de bir ülkenin tarihi olabileceğini gösteriyor. Ülkenin en alt sınıfına dâhil bir çevrede büyümüş kişi, yazarın ta kendisi, bu onun otobiyografik öyküsü; ülke tarihi yerine, toplumsal ve siyasal değişimlerin hayatına yansımasını anlatıyor. 

Öykü Mo Yan’ın okuldan atılmasıyla başlıyor. Böylece lise diploması bile alamamış, kendini “küçüklüğümden beri pısırık, talihsiz ve kendi başında bela açmada çok başarılı” bir çocuk olarak betimliyor. Diğer çocuklardan bir farkı, o okulunu çok seviyor. Atıldığı okuluna her gün gizlice ve zorla girmeye çalışıyor. Hiç gururlu da değil, saçlarından ya da kulağından çekilerek yaka paça atıldığı okula gitmekten vazgeçmiyor.

Öykünün bir de gizli başkahramanı var o da Kore savaşından kalma Sovyet yapımı GAZ 51 model bir kamyon. Bu kamyonun şoförü, okuldaki bütün çocukların hayranlık duyduğu, hem de sınıfın en güzel kızının babası. Her birinin hayallerini bu eski püskü kamyon ve şoförü süslüyor. Çin’deki değişimleri savaştan kalma bu ve bu kamyonun bir kardeşi olduğunu düşündüğü, daha sonra askerlik yaparken binme fırsatı bulduğu aynı model kamyon üzerinden anlatıyor.

GAZ 51 ile Mo Yan’ın hayatları ve hayatlarındaki değişimler sanki paralellik içinde ilerliyor. Bu olaylardan yıllar sonra ilk romanı Kızıl Darı Tarlaları ün kazandığında ve filme çekildiğinde kamyona da rol düşüyor. Aslında değişimlerin başladığının izlerini de görmeye başlıyoruz. Mo Yan’ın ilk romanı ona ün kazandırıyor fakat aynı zamanda ünlü sinema yönetmeni Zhang Yimou’nun da bu ilk filmi, ayrıca filmde başrol oynayan yeni keşfedilen Gong Li’nin de ilk rol aldığı film. Böylece dünyaca ünlü bir yıldız, bol ödüllü bir yönetmen ve Nobel ödüllü bir yazar, henüz gelecekte onları bekleyen uluslararası şöhretten habersiz, yolları kesişiyor. Bu üç yoksul kökenli Çin’in kırsal bölgesinde yetişen gencin geleceği, bir bakıma ülkenin de başarısı. “Bir gün dünyaca fark edileceğimin hayalini kuruyordum” derken pek umutlu değil aslında, bu hayalleri kurduğunda sadece yaşlı bir adamın askerdeki oğluna mektuplar yazmasına yardımcı olmaktan başka kendini yazarlıkta kanıtlamış değil. İlerleyen yıllarda dünyaca tanınan bir yazar olduğunda, dünyanın her köşesinde romanları okunduğunda, yine de güvensiz duruşu devam ediyor “(y)ıllar sonra hak edilmemiş bir ünün keyfini süren bir yazar olduğumda...” diye aktarıyor duygularını.

Mo Yan’ın romanlarındaki Çin, ondan on iki yıl önce Nobel edebiyat ödülü kazanmış Gao Xingjian’ın anlattığından oldukça farklı. Mo Yan Kızıl Darı Tarlaları gibi ilk dönem romanlarında özellikle batıya yönelik dil kullanmaz; Değişim için aynı şeyi söylemek zor çünkü yazar bu kitabı, Çin’i anlatmak üzere yazmış. Zaman içinde çocukluğundan bugünlere gelerek, gerek tarımsal alanda gerek inançlar konusunda Çin’in ne denli değiştiğini görmemizi sağlıyor Değişim’de. Ayrıca ahlak konularında da çok şeyler değişmiştir ülkesinde “Çinlilerin ‘herkes bir başkasının işine karışır’dan ‘herkesin işi kendine’ye geçişi ileriye doğru atılmış büyük bir adımdır aslında” diye açıklar bu değişimi. “Bir süre önce televizyonda seksenlerin başında ‘ahlaksızlık’ yaptığı gerekçesiyle on yıl hapse mahkûm olmuş bir aktörün kendine verilen cezanın ne kadar haksız olduğundan yakınmasını izledim (...) O zamanın yargı standartlarını günümüzdeki kadın ve erkek ilişkilerine uygularsak eğer... daha kaç tane hapishane ihtiyaç duyarız acaba!”

Mo Yan esprili bir dil kullanan yazarlardan. Çeviride bu espri büyük ölçüde aktarılmış görünüyor fakat deyimler konusunda çeviriyi çok yetersiz bulduğumu eklemeliyim. Örneğin “Sen... sen... domuzun karalığıyla dalga geçen bir kargasın! Şöyle bir işe de gör bakalım o kiraz tanesi gibi küçük ağzını kendi çişinin aynasında!” belki Çince bir anlamı vardır fakat Türkçede ne dendiğini anlamak çok zor! Ya da “rafa tırmanmaya zorlanan bir ördek” nedir, ben anlayamadım. Elbette Çinceden çeviri yapmanın büyük zorluklarını göz ardı etmemek gerek fakat deyimler söz konusu olduğunda her dilden çeviri zordur, çeviri yapılan dilde anlamlı olan deyimleri bulmak çevirmene düşer.

İri Memeler ve Geniş Kalçalar, Yaşam ve Ölüm Yorgunu, Kızıl Darı Tarlaları gibi dev romanlarını okumadan önce Mo Yan’ı tanımak için Değişim en uygun kitap. Yazarın Nobel ödül töreni için hazırladığı annesiyle ilgili metin de çok içten ve kişiseldi. Romanlarında kendi dünyasını yansıttığı ve otobiyografik bağlantılar kullandığı için yazarı daha önce okumamış olanlar için mükemmel bir başlangıç kitabı.

DEĞİŞİM
Mo Yan
Çeviren: Erdem Kurtuldu
Can Yayınları, 2016
96 sayfa, 10,5 TL.

YORUM YAZ

Yorumunuzu girmek için sisteme giriş yapmalısınız.
Eğer üye değilseniz üye olunuz.

H.P. Lovecraft testi

H.P. Lovecraft testi

İyi ki doğdun Lovecraft

Korkunun efendisi, fantastik edebiyat ve bilim kurgunun atası Howard Phillips Lovecraft, tam 125 yıl önce bugün doğdu. Kara düşlerin görünmez kitabını yazan ustayı bir testle hatırlayalım istedik. Testi tamamladığınızda ustaya ne mesafede olduğunuzu anlayacaksınız.

TESTE BAŞLA

ÖDÜLLÜ SORU

Soruyu doğru cevaplayan 20 kişiye Christopher Andersen'in “Mick Jagger: Vahşi Yaşamın Ortasında Bir Çılgın Dâhi” kitabını hediye ediyoruz.

'Soruyu doğru cevaplayan 20 kişiye Christopher Andersen'in “Mick Jagger: Vahşi Yaşamın Ortasında Bir Çılgın Dâhi” kitabını hediye ediyoruz.'

“Eğer ben hayatımın gerçekten neye benzediğini yazsaydım, doğrudan ve peşin peşin, insanlar kaçacak delik ararlardı.” 

Ünlü biyografici Christopher Andersen'in kaleme aldığı Mick Jagger: Vahşi Yaşamın Ortasında Bir Çılgın Dâhi işte Jagger'ın bu sözleriyle başlıyor. Hak vermemek elde değil. Zira Rolling Stones 60'larda Beatles ile aynı zamanda müzik sahnesine çıktığında yolunu çizmişti: Beatles ne kadar temiz yüzlü, efendi ve sevimliyse Rolling Stones da bir o kadar sivri dilli, asi, kaba, baştan çıkarıcı ve provokatifti. Rock'n'roll'un kötü çocukları Mick Jagger, Keith Richards, Brian Jones, Charlie Watts ve Ron Wood'un tutkulu ve ateşli müziğinin, uzun soluklu dinamik birlikteliğinin temelinde de bu ilkel ve vahşi enerji yatıyordu. 53 yılı deviren Rolling Stones'un bu baştan çıkarıcı enerjisinde en büyük pay sahibi şüphesiz Mick Jagger'dı.

Daha önce pek çok ünlünün biyografisini kaleme almış olan Christopher Andersen, Mick Jagger: Vahşi Yaşamın Ortasında Bir Çılgın Dâhi kitabında Jagger'in 1943'te Londra'nın kenar mahallelerinden Dartford'da orta sınıf bir ailenin iyi huylu, zeki, çalışkan ve ilgi odağı olmayı seven oğlundan ateşli, seksi ve isyankâr bir şeytana, karizmatik rock tanrısına evrilişini, küçücük bir bekâr evindeki sefil yaşantıdan Jackie Onasis ve Prenses Margaret gibi isimlerle kanka olduğu sosyetik hayata geçişini gözler önüne seriyor. Kibirli, bencil, ele avuca sığmaz bir rock yıldızı olarak Jagger'ın seks, uyuşturucu, rock'n roll, şöhret, para ve aşırılıklarla dolu zevküsefa içerisindeki hayatını iliklerine kadar nasıl yaşadığını, detaylarını sakınmadan anlatıyor; doğrudan ve peşin peşin!


The Rolling Stones hangi yıl kurulmuştur?

  • 1960
  • 1961
  • 1962
  • 1963

ÇOK OKUNANLAR