scorecardresearch.com Başlı başına bir hazine: Tanpınar Kitap Yazısı ve Makale Yorumları Radikal Kitap'ta!

Başlı başına bir hazine: Tanpınar

‘Hep Aynı Boşluk’, Tanpınar’ın çoğu bilinmeyen, dergilerde, gazetelerde kalmış denemelerinden, mektuplarından, söyleşilerinden oluşuyor; şüphesiz bir hazine.

18.11.2016 06:00

Başlı başına bir hazine: TanpınarAhmet Hamdi Tanpınar

Önce kitabın adına vuruldum: ‘Hep Aynı Boşluk’ (Dergâh Yayınları ). Sonra arka kapaktaki, bize her günümüzü yorumlayan alıntıya: “(...) Fakat daha korkuncu var. Ölüme rağmen, öleceklerini bile bile insanların birbirine düşman olması... Ve bunun bir zaruret gibi görünmesi...”
Daha birkaç gün önce, Tanpınar’ın güncesini bir kez daha karıştırıyordum: Son yılında ölümü, yeryüzünden ayrılışı ne kadar yoğun duyumsamış! Oysa hayatı boyunca bir iç ödeşme söz konusu, besbelli.
‘Hep Aynı Boşluk’, Tanpınar’ın çoğu bilinmeyen, dergilerde, gazetelerde kalmış denemelerinden, mektuplarından, söyleşilerinden oluşuyor; şüphesiz bir hazine. Erol Gökşen titizlikle derlemiş, dipyazılarla bilgilendirmiş. İnci Enginün özlü giriş yazısında ‘Huzur’ romancısının bütün yazı emeğini ancak zaman içinde, ancak araştırmalarla derleyeceğimizi özellikle vurgulamış. ‘Hep Aynı Boşluk’ bu yoldaki adımlardan.
Tanpınar’la serüvenim herhalde elli yılı aştı. Eniştemin kitaplığında karşıma çıkan ‘Yaz Yağmuru’ ondan ilk eserdi. ‘Yaz Yağmuru’ uzun öyküsüne başlar-başlar, gerisini bir türlü getiremezdim. Ama gizli ‘cazibe’sinden de bir türlü kurtulamazdım.
Sonra yıllar yılı süren okumalarla, tekrar okumalarla ‘Huzur’, ‘Abdullah Efendinin Rüyaları’, kara gülmecesi karşısında yıldığım ‘Saatleri Ayarlama Enstitüsü’. Zeynep Kerman’ın hazırladığı ‘Edebiyat Üzerine Makaleler’ yayınlandığında bambaşka bir Tanpınar’ı tanıyacaktım.
O bambaşka Tanpınar’ın Ahmed Hâşim ve Reşat Nuri için yazdıkları, diyebilirim ki, bir anlamda kılavuzum oldu.
Fakat duyarlılığı, sevecenliği uçsuz bucaksız bu yazarın zaman zaman hainleştiği de olur. ‘Hep Aynı Boşluk’ta yer alan ‘Ahmet Cemil’le Mülakat’ı örnek verebilirim. Buluşu göz kamaştırıcı bu denemeyi önce-ilk bölümüyle- Edebiyat Üzerine Makaleler’de okumuştum: Tanpınar, benim çok sevdiğim Ahmet Cemil’i, ‘Mai ve Siyah’ın kahramanını handiyse bütün içliliklerinden sıyırıyor, posaya dönüşmüş bir yitik Ahmet Cemil anlatıyordu.
Gerçi yazarın amacı, Ahmet Cemil’in gerisinde Edebiyat-ı Cedide’yi eleştirmekti ama, o arada neler de gözden çıkarılmamıştı ki! Şimdi bu buluşlu denemenin ikinci bölümünü de okumuş oluyorum ve Tanpınar’ın Ahmet Cemil’de belki kendi kaderini de betimlediğini düşünüyorum, bundan hiç söz açmasa bile...
‘Hep Aynı Boşluk’ başlı başına bir hazine. 1930’lardan 1960’lara edebiyat-sanat sorunlarına çok özlü bir yaklaşım, çok farklı bir görüngeden eğilen bir usta, yolun en başındayken bile ‘usta’.
Şu gözlem 1951 tarihini taşıyor: “Dostoyevski’yi musiki dinlerken görmek isterdim. Bu ‘hiç de iyi tanzim edilmemiş’ romanların sahibi bana daima büyük senfonileri hatırlatır.”
Tekrar ‘Ahmet Cemil’le Mülakat’a döneceğim. Yıl 1933: Ahmet Cemil, Halid Ziya’nın uzun uzadıya betimlediği, Süleymaniye’deki evlerini anımsıyor, o evin ‘şimdi’ ne olduğunu düşünüyor: “Şüphesiz yıkılmış ve yerine beton apartman yapılmıştır. Böyle olmasa bile herhalde yine tanınmayacak haldedir.”
İstanbul gibi tarihî bir kentin başına gelecekleri saptayan ilk uyarılardan biri herhalde. Döneminde göze çarpmamış, hiç mi hiç önemsenmemiş.
‘Hep Aynı Boşluk’ta birkaç siyasî portre de yer alıyor. Tanpınar koyu bir İsmet Paşacı. Kimi övgülerine uzak dursanız bile, yakın tarihimizin bu çok önemli kişisini Tanpınar bize ayrı bir cepheden yorumluyor. Yakup Kadri’nin P’olitikada Kırk Beş Yılda’da çizdiği İnönü portresiyle yan yana okunsa, muhakkak ki bir senteze ihtiyaç duyulacak.
Kısacası, ‘Hep Aynı Boşluk’, 2016‘nın en değerli ‘yeni’ kitaplarından biri.

HEP AYNI BOŞLUK
Denemeler, Mektuplar, Röportajlar
Ahmet Hamdi Tanpınar
Hazırlayan: Erol Gökşen
Dergah Yayınları
518 sayfa, 28 TL.

 

 

 

 

 

 

YORUM YAZ

Yorumunuzu girmek için sisteme giriş yapmalısınız.
Eğer üye değilseniz üye olunuz.

H.P. Lovecraft testi

H.P. Lovecraft testi

İyi ki doğdun Lovecraft

Korkunun efendisi, fantastik edebiyat ve bilim kurgunun atası Howard Phillips Lovecraft, tam 125 yıl önce bugün doğdu. Kara düşlerin görünmez kitabını yazan ustayı bir testle hatırlayalım istedik. Testi tamamladığınızda ustaya ne mesafede olduğunuzu anlayacaksınız.

TESTE BAŞLA

ÖDÜLLÜ SORU

Soruyu doğru cevaplayan 20 kişiye Christopher Andersen'in “Mick Jagger: Vahşi Yaşamın Ortasında Bir Çılgın Dâhi” kitabını hediye ediyoruz.

'Soruyu doğru cevaplayan 20 kişiye Christopher Andersen'in “Mick Jagger: Vahşi Yaşamın Ortasında Bir Çılgın Dâhi” kitabını hediye ediyoruz.'

“Eğer ben hayatımın gerçekten neye benzediğini yazsaydım, doğrudan ve peşin peşin, insanlar kaçacak delik ararlardı.” 

Ünlü biyografici Christopher Andersen'in kaleme aldığı Mick Jagger: Vahşi Yaşamın Ortasında Bir Çılgın Dâhi işte Jagger'ın bu sözleriyle başlıyor. Hak vermemek elde değil. Zira Rolling Stones 60'larda Beatles ile aynı zamanda müzik sahnesine çıktığında yolunu çizmişti: Beatles ne kadar temiz yüzlü, efendi ve sevimliyse Rolling Stones da bir o kadar sivri dilli, asi, kaba, baştan çıkarıcı ve provokatifti. Rock'n'roll'un kötü çocukları Mick Jagger, Keith Richards, Brian Jones, Charlie Watts ve Ron Wood'un tutkulu ve ateşli müziğinin, uzun soluklu dinamik birlikteliğinin temelinde de bu ilkel ve vahşi enerji yatıyordu. 53 yılı deviren Rolling Stones'un bu baştan çıkarıcı enerjisinde en büyük pay sahibi şüphesiz Mick Jagger'dı.

Daha önce pek çok ünlünün biyografisini kaleme almış olan Christopher Andersen, Mick Jagger: Vahşi Yaşamın Ortasında Bir Çılgın Dâhi kitabında Jagger'in 1943'te Londra'nın kenar mahallelerinden Dartford'da orta sınıf bir ailenin iyi huylu, zeki, çalışkan ve ilgi odağı olmayı seven oğlundan ateşli, seksi ve isyankâr bir şeytana, karizmatik rock tanrısına evrilişini, küçücük bir bekâr evindeki sefil yaşantıdan Jackie Onasis ve Prenses Margaret gibi isimlerle kanka olduğu sosyetik hayata geçişini gözler önüne seriyor. Kibirli, bencil, ele avuca sığmaz bir rock yıldızı olarak Jagger'ın seks, uyuşturucu, rock'n roll, şöhret, para ve aşırılıklarla dolu zevküsefa içerisindeki hayatını iliklerine kadar nasıl yaşadığını, detaylarını sakınmadan anlatıyor; doğrudan ve peşin peşin!


The Rolling Stones hangi yıl kurulmuştur?

  • 1960
  • 1961
  • 1962
  • 1963

ÇOK OKUNANLAR